Piri Reis Haritası Nedir ve Nasıl Hazırlanmıştır?
Piri Reis Haritası, 1513 yılında Osmanlı amirali ve kartografı Piri Reis tarafından ceylan derisi üzerine çizilen, Amerika kıtasının doğu kıyılarını, Afrika'nın batısını ve Güney Kutbu'nun bazı bölümlerini gösteren dünyaca ünlü tarihi bir belgedir. Kristof Kolomb'un kayıp haritalarından izler taşıması ve dönemine göre şaşırtıcı coğrafi doğruluğu nedeniyle kartografi tarihinin en gizemli eserlerinden biri kabul edilir.
Piri Reis Haritası Nedir ve Nasıl Hazırlanmıştır?
Piri Reis Haritası, aslında 1513 yılında Gelibolu'da çizilen geniş kapsamlı bir dünya haritasının günümüze ulaşan batı parçasıdır. Harita, sadece bir gözlem ürünü değil, 20 farklı kaynağın sentezlenmesiyle oluşturulmuş bir derlemedir. Piri Reis, haritanın kenar notlarında; sekiz Ptolemeus haritası, bir Arapça Hindistan haritası, dört yeni Portekiz haritası ve Kristof Kolomb'a ait olan bir Batı Hint Adaları haritasını kullandığını bizzat belirtmiştir.
Harita, "Portolan" tarzında çizilmiştir. Bu tarzda meridyen ve paralel çizgileri yerine, belirli merkezlerden yayılan yön çizgileri (rüzgar gülü sistemi) kullanılır. Kıyılardaki yerleşim yerleri, bitki örtüsü ve yerel hayvan figürleriyle zenginleştirilen harita, o dönem Osmanlı denizciliğinin ulaştığı entelektüel seviyeyi kanıtlamaktadır.
Piri Reis Haritası Nerededir?
Bu paha biçilemez tarihi belge, günümüzde İstanbul'da bulunan Topkapı Sarayı Müzesi envanterinde yer almaktadır. Hassas yapısı ve ışığa olan duyarlılığı nedeniyle sürekli olarak sergilenmeyen harita, özel iklimlendirme ve koruma koşulları altında muhafaza edilmektedir. Ancak sarayın belirli bölümlerinde ve dijital sergi alanlarında kopyaları ziyaretçilere sunulmaktadır.
Piri Reis Kimdir?
Asıl adı Ahmed Muhiddin Piri olan Piri Reis, 15. yüzyılın sonu ve 16. yüzyılın başında yaşamış büyük bir Osmanlı denizcisi, amirali ve coğrafyacıdır. Amcası ünlü denizci Kemal Reis'in yanında denizciliğe başlamış, Akdeniz'de birçok sefere katılmıştır. Bilim dünyasına en büyük katkısı, sadece 1513 haritası değil, aynı zamanda denizcilerin el kitabı olarak kabul edilen ve Akdeniz'in tüm kıyılarını detaylıca anlatan Kitab-ı Bahriye adlı eseridir.
Haritanın Gizemleri ve Tartışmalar
Piri Reis Haritası üzerine yapılan en büyük tartışma, haritanın alt kısmında görülen kara parçasıdır. Bazı araştırmacılar, bu bölgenin Antarktika kıtası olduğunu ve bu kıtanın ancak 1820'lerde keşfedildiğini savunmaktadır. Daha da şaşırtıcı olan iddia ise, haritadaki kıyı şeridinin Antarktika'nın buzsuz halini (yaklaşık 6.000 yıl önceki hali) yansıttığıdır. Ancak akademik çevrelerin çoğu, bu bölgenin Macellan Boğazı civarındaki Güney Amerika kıyılarının kağıda sığdırılması için aşağı doğru kıvrılarak çizildiği görüşünde birleşmektedir.
Harita Nasıl Keşfedildi?
Piri Reis'in bu muazzam eseri, yüzyıllar boyunca Topkapı Sarayı'nın tozlu raflarında unutulmuştur. Harita, 1929 yılında sarayın müzeye dönüştürülme çalışmaları sırasında Milli Müzeler Müdürü Halil Ethem Eldem tarafından tesadüfen bulunmuştur. Keşif o kadar büyük bir yankı uyandırmıştır ki, dönemin Türk hükümeti haritayı incelemek üzere uluslararası bilim heyetlerini davet etmiş, hatta Albert Einstein gibi dâhiler haritaya büyük ilgi göstermiştir.
Piri Reis Haritası, bugün hem Türk denizcilik tarihinin gururu hem de dünya bilim tarihinin en önemli coğrafi devrimlerinden biri olarak değerini korumaktadır.