Domates Neden İlaç Sayılıyordu?
Bugün patates kızartmasının en sadık eşlikçisi olan ketçap, 1830'lu yıllarda şişelenmiş bir sos değil, eczanelerde satılan bir ilaçtı. Amerika'da Dr. John Cook Bennett, ketçabın hazımsızlık, ishal ve romatizma gibi hastalıkları iyileştirebileceğini iddia ederek bu domates özünü "domates hapları" şeklinde pazarlamaya başlamıştı.
Domates Neden İlaç Sayılıyordu?
Ketçabın bu tuhaf tıbbi yolculuğunun arkasında, o dönemde domatesin "iyileştirici bir meyve" olarak görülmesi yatıyordu. Dr. Bennett, domatesin mideyi düzenlediğine inanıyordu ve bu fikir o kadar popüler oldu ki, ketçap hapları kısa sürede bir çılgınlığa dönüştü. Ancak 1850'lerde, bu hapların iddia edildiği gibi mucizeler yaratmadığı ve pazarın sahte "ketçap ilaçlarıyla" dolduğu anlaşılınca, ketçap tıp dünyasından ihraç edildi ve mutfaklardaki yerini aldı.
Ketçabın Kökeninde Domates Yoktu!
Ketçap isminin hikayesi domatesten bile daha eskidir. Sosun orijinal kökeni Çin'e dayanır ve adı "ke-tsiap"tır. Ancak bu orijinal versiyonda domatesin esamesi okunmazdı; ke-tsiap fermente edilmiş balıktan yapılan tuzlu ve keskin bir balık sosuydu. İngiliz denizciler bu sosu 17. yüzyılda Asya'dan Avrupa'ya taşıdıklarında, tarif zamanla mantarlı, cevizli ve sonunda domatesli versiyonlarına evrildi.
Biliyor muydunuz? 1800'lerin başına kadar Avrupa ve Amerika'da birçok insan domatesin zehirli olduğuna inanıyordu. Domatesin "zehirli" ünvanı, zenginlerin kullandığı kurşunlu tabaklardan geliyordu. Domatesin asidi tabaktaki kurşunu çözüyor ve insanlar kurşun zehirlenmesinden ölüyorlardı; ancak suçlu olarak tabak değil, gariban domates görülüyordu!
Günümüzde ketçap artık bir ilaç değil ama 2026 yılı itibarıyla, yüksek likopen içeriği sayesinde hala antioksidan özellikleri en güçlü soslardan biri olarak kabul ediliyor. Yine de Dr. Bennett'in hayalindeki gibi mide ağrınızı bir şişe ketçapla dindirmeye çalışmanızı tavsiye etmem!